10 mau wahi hoʻomana o Nepal e pono ai ʻoe e kipa

He ʻāina ʻo Nepal i piha i nā wahi hoʻomana e like me nā luakini, nā monasteries, a me kahi mauna kapu kahi e hui pū ai ka ʻuhane me ke ʻano. Ua paʻa loa nā wahi hoʻomana o Nepal i ka wā kahiko e hāʻawi ana i ka poʻe huakaʻi i ka manawa e ʻimi ai i ka moʻomeheu waiwai a me ka ʻuhane o Nepal. Hoʻopuni pinepine ʻia kēia mau wahi kapu e nā hiʻohiʻona kupaianaha, e hoʻonui ai i ka hoʻopiʻi ʻana i ka ʻimi ʻana iā Nepal.

Ma ke ʻano he ʻāina hoʻomana nui, he mau wahi hoʻomana koʻikoʻi ʻo Nepal ʻO ka luakini nani ʻo Pashupatinath a me Bouddhanath Stupa aia i waena o lākou, he mau wahi laʻa i waiwai i nā moʻolelo a me ka haipule. Hōʻike nā wahi hoʻomana o Nepal i nā kenekulia he nui o ka hoʻomaʻamaʻa ʻuhane a i ʻole ka hoʻomana a me ka hoʻololi moʻomeheu ma o ka hoʻohālikelike ʻana i kā lākou mau wahi hale kūʻokoʻa.

ʻO ka ʻimi ʻana i nā wahi hoʻomana o Nepal he ʻike maikaʻi ia no ka mea e pili ana i ka moʻomeheu a me ka pili ʻuhane. Inā ʻoe e ʻike i ke ʻano nani o nā kuʻuna, hoʻolālā, a i ʻole ʻahaʻaina, e hoʻoulu ʻia ʻoe me ka ʻike hohonu o ka poʻe a me ka moʻomeheu o Nepal. Eia naʻe, no nā mea he nui, hiki i kēia mau wahi hoʻomana o Nepal ke wehe i nā ala o ka ʻike e pili ana i ka manaʻoʻiʻo a me ka mōʻaukala.

Hāʻawi nā wahi ʻuhane a moʻomeheu paha o Nepal i nā koho no ka poʻe pilgrims, ʻimi ʻuhane, a i ʻole ka poʻe makemake e ʻimi a noʻonoʻo i ke ʻano o ke ola. Ke kali nei nā wahi kapu a me ka hoʻomana no ka poʻe: inā he huakaʻi hele i kahi mamao, a ʻike paha i nā kahua o ka luakini kahiko, hāʻawi nā wahi hoʻomana o Nepal i ka poʻe kipa i nā hana kupaianaha me ka manaʻoʻiʻo, kuʻuna, a me ka nani maoli.

1. Ka luakini ʻo Pashupatinath (Kathmandu)

ʻO ka luakini ʻo Pashupatinath kekahi o nā wahi hoʻomana hoʻāno loa ma Nepal aia ma ke kikowaena o ke awāwa ʻo Kathmandu. Hoʻolaʻa ʻia kēia luakini no ka haku shiva. ʻO kēia wahi hoʻomana ma Nepal i ʻōlelo ʻia he mea kahiko loa, ʻoiai ʻo kona hoʻokumu ʻana ma kahi o 400 CE. Ua helu ʻia ʻo Pashupatinath ma UNESCO World Heritage Site a ua ʻike ʻia ʻo ia ke kikowaena ʻuhane o Hinduism ma Nepal.

Aia ʻo Pashupatinath ma ke kapa o ka muliwai ʻo Bagmati, kahi wahi kikowaena no nā hana hoʻolewa kupapaʻu no nā Hindu. ʻO kēia mau wahi hoʻomana o Nepal aia ma luna o 500 mau hale pule a manaʻo ʻia e hoʻopōmaikaʻi i ka poʻe kipa me ka moksha.

ʻO Moksha ka hoʻokuʻu ʻia mai ka pōʻai o ka hānau hou ʻana a ke manaʻo nei he mea koʻikoʻi ko Pashupatinath i ka poʻe Hindu ma ke ʻano he wahi haipule koʻikoʻi ma waena o nā wahi hoʻomana ʻē aʻe o Nepal.

Loaʻa i ka luakini ʻo Pashupatinath nā hale ʻano pagoda Nepalese e hōʻike ana i ke kiʻi kuʻuna a me ke kālai lāʻau. ʻO Pashupatinath kekahi o nā wahi haipule koʻikoʻi o Nepal no ka mea e huki ana i nā tausani o ka poʻe haipule a me nā malihini i kēlā me kēia makahiki, ʻoi aku hoʻi ma Maha Shivaratri.

ʻIke ʻia ka luakini ʻo Pashupatinath ma Nepal ma ke ʻano he ʻāina a mālama ʻia kona ʻano moʻomeheu no nā kenekulia. Hāʻawi ʻo Pashupatinath Temple i kahi hōʻike maoli o nā wahi hoʻomana o Nepal no nā malihini a me nā huakaʻi. Hāʻawi ka luakini i kahi ʻike ʻuhane a me kahi moʻomeheu moʻomeheu ma kahi kokoke i Kathmandu.

2. Swayambhunath Stupa (Monkey Temple, Kathmandu)

Aia kēia wahi hoʻomana o Nepal ma ka piko o kahi puʻu ma ke awāwa ʻo Kathmandu . ʻO Swayambhunath Stupa ke hōʻailona o ka mālamalama a me ka maluhia a he wahi hālāwai ia no nā Buddhist e hoʻomaikaʻi i ka lokahi.

Ua puka mai ʻo Swayambhunath i ka wā i puka mai ai ke awāwa ʻo Kathmandu ma ke ʻano o ka mōʻaukala mua, i ka wā i ulu ai kahi lotus mai loko mai o ka loko primordial, e hana ana i kekahi o nā wahi kapu loa o ko kākou honua.

Ua lilo kēia i mea hōʻike i nā ʻano moʻokalaleo a me ka manaʻo ʻuhane i ke kiʻekiʻe a ʻo ia ka mea e ʻokoʻa ai ʻo Swayambhunath ke hoʻohālikelike ʻia me kekahi o nā wahi hoʻomana lehulehu ʻē aʻe i loaʻa ma Nepal.

Ma waho aʻe o ka hiʻohiʻona nani o ke awāwa ʻo Kathmandu, hōʻike ka stupa i ka piʻi ʻuhane me kahi mea haipule e piʻi i nā alapiʻi a puni ka pūnaewele.

ʻOiai ua hōʻike pinepine ʻia kēia wahi hoʻomana o Nepal ma ke ʻano he kumu hoʻohālike maikaʻi loa o ka hoʻolālā Nepalese a me Tibetan, ʻohi ka stupa, hoʻohui, a hoʻoulu i nā huila pule, nā heiau, a me nā maka o Buddha.

Hōʻike ʻo Swayambhunath i ka pilina a me ke kaulike ma waena o ka Hindu a me ka Buddhism a hāʻawi i kahi kahua no ka huakaʻi hele, a me kahi hihiʻo o ka ʻuhane, a me kahi ʻike o kekahi o nā wahi hoʻomana koʻikoʻi ma Nepal.

3. Boudhanath Stupa (Kathmandu)

ʻO "Boudhanath Stupa," aia ma Kathmandu, ʻo ia kekahi o nā wahi hoʻomana kapu o Nepal a he wahi haipule koʻikoʻi no nā Buddhist Tibet no ka mea i manaʻo ʻia aia nā koena o ka "Kassapa Buddha." Ua lilo ka stupa i hale monumental e hōʻike ana i ke ʻano o ka manaʻoʻiʻo a me ka moʻomeheu Buddhist ma ke kapikala ʻo Nepal.

ʻO ka enclave o ka Boudhanath stupa he stupa kahiko i kūkulu ʻia a hiki i ke kenekulia 5 CE. Kaulana ʻia ka hale no ka ʻike spherical nui. ʻO ia ka nui o kahi mandala nui a me kahi stupa. E like me nā wahi hoʻomana he nui ma Nepal, ʻo Boudhanath Stupa kahi wahi no ka poʻe manaʻoʻiʻo e pule, noʻonoʻo, a wili i nā huila pule.

ʻO Boudhanath stupa kekahi hale moʻomeheu, ua kūkulu nā mea mahuka Tibet i nā monasteries, nā hale hoʻokipa, a me nā hale kūʻai i hoʻokumu i kahi hoʻoikaika o kahi kaiāulu semi-spiritual. Ma ke ʻano he UNESCO World Heritage Site, he mea nui ia i ka waiho ʻana o nā wahi i kapa ʻia nā wahi hoʻomana o Nepal. Hele nā ​​malihini a me nā malihini i ka Boudhnath stupa.

4. Lumbini (Rupandehi)

Aia ma Rupandehi, ʻo Lumbini kekahi o nā wahi hoʻomana hanohano o Nepal no ka mea ʻo ia ka wahi hānau o ka Haku Buddha. Ua kipa ʻia ʻo Lumbini e nā malihini he nui i kēlā me kēia makahiki a ʻike ʻia ʻo ia he wahi huakaʻi nui. Eia kekahi, ʻo Lumbini kahi kikowaena koʻikoʻi a mahalo ʻia o ka ʻuhane ma ka honua Buddhist āpau.

ʻO kēia mau wahi hoʻomana o Nepal ka luakini kapu Mayadevi, kahi i hānau ai ʻo Queen Maya Devi iā Siddhartha. He mea koʻikoʻi kēia wahi ma waena o nā wahi hoʻomana like ʻole o Nepal ma muli o ka luakini mālie a me nā māla.

He nui nā monasteries ʻo Lumbini i kūkulu ʻia e nā ʻāina like ʻole, e hōʻike ana i nā ʻano like ʻole o nā manaʻo Buddhist a me nā hana, a me nā ʻokoʻa o ka hoʻolālā.

ʻO ka hoʻokumu ʻana i nā monasteries honua i hana i kahi honua ʻuhane ma Lumbini, e lilo ia i wahi kikoʻī kūikawā ma waena o nā ʻāina o ka honua ma kēia wahi laʻa nui ma nā wahi hoʻomana o Nepal.

Ua kapa pinepine ʻia ʻo Lumbini ʻo "Mecca" no nā Buddhist a puni ka honua. Hele mai ka poʻe mai nā wahi a pau o ka honua e pule, e noʻonoʻo, a e noʻonoʻo i ka mea e lilo ai kēia wahi i wahi hohonu hohonu no ka poʻe ʻimi ʻuhane a me nā huakaʻi ma ke ʻano he wahi hoʻomana ma Nepal.

5. Halepule ʻo Muktinath (Mustang)

ʻO ka luakini ʻo Muktinath kekahi o nā wahi hoʻomana hemolele o Nepal no ka poʻe Buddhist a me Hindu. Hele nā ​​Hindu i ka luakini ʻo Muktinath e hoʻomana iā Lord Vishnu, aʻo ka poʻe Buddhist e hele mai e pule iā Avalokiteshvara, kahi i lilo ai ka luakini i kikowaena o ka haipule a me ka mahalo.

He nui nā malihini e kipa i kēia wahi hoʻomana ma Nepal me ka manaʻoʻiʻo ʻo ka ʻauʻau ʻana i nā puna wai maoli 108 e hoʻomaʻemaʻe i ko lākou mau hewa a hoʻomaʻemaʻe i ko lākou ʻuhane. Hōʻike kēia ʻāpana o ka luakini i kahi kahua hoʻāno a hoʻāno o ka hoʻomana hou a me ka hoʻomaʻemaʻe ma waena o nā wahi hoʻomana ma Nepal.

Hāʻawi ʻia ʻo Muktinath Temple me kahi lapalapa e ʻā ana ma ka luakini me ka ʻole o ka ua a me ka hau. Hōʻike ka lapalapa mau loa i ka mālamalama. ʻO kona lapalapa mau loa e hōʻike ana i ka maikaʻi mau loa o ka ʻuhane o kekahi. ʻO ka loaʻa ʻana o ka lapalapa e kōkua i ka hoʻoikaika ʻana iā Muktinath ma ke ʻano he wahi haipule a hoʻomana i waena o nā wahi hoʻomana ma Nepal.

Aia ʻo Muktinath Temple ma kahi kiʻekiʻe a he huakaʻi auhau. He mamao loa ʻo Muktinath akā hāʻawi ʻo ia i kahi hui kūpono o ka nani kūlohelohe mamao a me ka hohonu o ka ʻuhane, e hana ana i kēia hale hoʻomana haipule ma Mustang i wahi hoʻomaha no ka poʻe ʻimi ʻuhane i nā wahi hoʻomana o Nepal.

6. Halepule Janaki (Janakpur)

ʻO ka luakini ʻo Janaki ma Janakpur kekahi o nā wahi hoʻomana kaulana o Nepal a me kahi i ʻōlelo ʻia e hānau ʻia ai ke akua wahine ʻo Sita, ka wahine a ka Haku Ram. He koʻikoʻi hoʻomana koʻikoʻi a kipa ʻia e nā poʻe haipule he nui, ʻo ka hapa nui i nā ʻahaʻaina e like me Ram Navami a me Bibaha Panchami.

Ua kūkulu ʻia ka luakini ʻo Janaki ma 1910 AD (Bikram Sambat 1967). Ua kapa ʻia ʻo ia ʻo Nau Lakha Mandir a ua hana ʻia e ka Mōʻīwahine o Tikamgarh Vrisha Bhanu. He waiwai ʻike a me ka moʻomeheu ko ka luakini i hoʻokumu ʻia ma ke ʻano he mea hoʻolālā hale o ka ʻāina ʻo Terai o Nepal ma waena o nā wahi hoʻomana o Nepal.

ʻO ka luakiniʻo Janaki kahi hoʻomanaʻo o ke aloha a me ka pono, i ka hoʻomanaʻo iā Sita a me Ram. Hele mai nā Pilgrim i Janaki Temple e loaʻa nā pōmaikaʻi a komo i nā hana e hōʻike ana i ka hoʻokō o nā mea ʻelua, e kamaʻilio ana i ke koʻikoʻi o ka luakini ʻo Janaki ma waena o nā wahi hoʻomana o Nepal.

Ma ke ʻano he wahi huakaʻi nui, hāʻawi ʻo Janaki Temple i kahi e loaʻa ai ka maluhia a i ʻole ka hōʻoluʻolu i ka pule, akā he wahi koʻikoʻi nō hoʻi e hōʻike i nā kuʻuna o ka ʻāina ʻo Mithila, a ʻo ka hope kekahi o nā mea koʻikoʻi o ka manaʻoʻiʻo a me ka moʻomeheu a mākou e noʻonoʻo ai ke kamaʻilio e pili ana i nā wahi hoʻomana o Nepal. He kahua koʻikoʻi loa ia e kipa aku ai no nā kumu hoʻomana a me nā mea mākaʻikaʻi i ka wā e hele ai i nā wahi hoʻomana ma Nepal.

7. Ka luakini o Manakamana (Gorkha)

Ua kūkulu ʻia ka luakini ʻo Manakamana ma Gorkha, kahi hoʻomana kaulana ma Nepal, i ke Akua wahine Manakamana. Aia ka pūnaewele i nā moʻolelo hoʻomana a me ka mōʻaukala, a me nā kuʻuna e pili ana i ka ʻohana aliʻi Gorkha 17th-century, me nā kuʻuna kūloko.

Hele ka poʻe haipule i Manakamana no ka pōmaikaʻi mai nā pōmaikaʻi, e hoʻolilo iā ia kekahi o nā wahi ʻuhane koʻikoʻi ma waena o nā wahi haipule ma Nepal. E lawelawe ana ka luakini i na kahuna mai ka ohana o Lakhan Thapa; Ua kaulana ʻo ia no ka hoʻokumu ʻana i ka luakini ma muli o nā hōʻailona akua, a ʻo kāna mau hōʻailona hoʻi i hōʻike i ke ʻano o ke ana.

Ma muli o kona kiʻekiʻe o 1,302 mika, ua wehe ka luakini ʻo Manakamana i nā hiʻohiʻona nani o ka mauna Annapurna a me Manaslu. ʻOi aku ka leʻaleʻa o ka ʻike no ka mea hiki ke komo i ka luakini me kahi kaʻa kaʻa uila e hoʻopili ai i ka huakaʻi i ka pūnaewele ākea o nā wahi uhane o Nepal.

ʻO kona koʻikoʻi ʻuhane a me ka moʻolelo koʻikoʻi, nā hiʻohiʻona kūlohelohe maikaʻi, ke ʻano o ka nani, a me ka nui e alakaʻi i ka manaʻoʻiʻo a me ke kūpaʻa e hoʻomau i ka hoʻoulu ʻana i nā haneli o nā malihini a me nā huakaʻi me ka hāʻawi ʻana iā lākou i ka lokomaikaʻi akua no ka hoʻokō ʻana i kā lākou makemake.

8. Ka luakini ʻo Budhanilkantha (Kathmandu)

ʻO kekahi o nā wahi hoʻomana koʻikoʻi o Nepal no nā Hindu ʻo Budhanilakantha Temple, kahi i ʻike ʻia no kona hōʻike ʻana i ka Haku Vishnu e hoʻomaha ana i loko o nā ʻōwili o ka nahesa Shesha.

ʻO ka luakini he hale ākea a ua ulu aʻe i kekahi o nā wahi hoʻomana ikaika loa, i hoʻolaʻa mua ʻia iā Lord Vishnu, i ka heluna kanaka a me nā malihini i Nepal.

Hōʻike ka hale i ke ʻano o ka maka o ka Haku Vishnu ʻo Ananta-shayana. He nui ka poʻe haipule e hele mai e pule i ka mea a lākou i manaʻoʻiʻo ai he wahi e wehe ai i nā mea pilikia a kāhea aku i nā hoʻomaikaʻi. ʻO ka manaʻo e lana ana ke kiʻi ma luna o ka wai he mea hoʻohiwahiwa uhane nui ia e pili ana i ke kuleana o Budhanilkantha ma ke ʻano he kahua ʻuhane i ke kaiāulu nui o nā monuments hoʻomana ma Nepal.

Ua piha ka luakini i nā moʻolelo e like me nā moʻolelo mōʻaukala, ʻo kekahi o lākou ʻaʻole i hele mai ka mōʻī Nepalese i Budhanilkantha mai ka wā o King Pratap Malla (ka 17th Century) no ka makaʻu i ka make i wānana ʻia e ko lākou mau kūpuna.

ʻO ka moʻolelo i kūkulu ʻia a puni ka luakini ua kōkua i ka hana ʻana i kahi ʻano o ka moʻolelo moʻolelo i loko o ka wahi kapu i paʻa ai ka luakini ma ke ʻano he wahi hoʻomana kaulana o Nepal.

Noho ke kiʻi i loko o kahi loko iʻa i hānai maoli ʻia e ka pūnāwai i manaʻo ʻia e pili ana i ka loko kapu ʻo Gosaikunda, e hāʻawi ana i ka manaʻo e lana ana ʻo Budhanilkantha ma luna o ka wai, he mea hoihoi loa ia i nā mea noiʻi a me nā malihini.

ʻO ka holoʻokoʻa, ʻo ka Budhanilkantha Temple kahi wahi hōʻuluʻulu hōʻailona no nā wahi hoʻomana ma Nepal a hoʻohui i ka mōʻaukala waiwai o ka hoʻomana ma ka ʻāina.

9. Ka loko o Gosaikunda (Rasuwa)

Ma ka ʻāina Himalayan o Nepal, ʻo Gosaikunda ma Rasuwa ke kūlana ma waena o nā wahi hoʻomana kapu loa o Nepal, i manaʻo ʻia ua hana ʻia e Lord Shiva e hoʻopau i kona make wai ma hope o ka ʻai ʻana i ka lāʻau make.

Hele nā ​​Pilgrims iā Gosaikunda i ka wā ʻo Janai Purnima festival. Ke komo ka poʻe haipule i ke kai anuanu o Gosaikunda Lake no ka holoi ʻana a me ka ʻauʻau. He nui ka poʻe e manaʻoʻiʻo ʻoiai ʻo ke komo ʻana i loko o ka wai anuanu e holoi i nā hewa o kekahi, a hāʻawi i kahi kahua nui o ka hoʻomaʻemaʻe ma waena o nā wahi haipule o Nepal.

He wahi kiʻekiʻe nō hoʻi ʻo Gosaikunda . Hāʻawi ia i nā malihini i ka manawa kūpono e hele wāwae ai i ko lākou wahi hoʻomana, he huakaʻi paʻakikī akā uku nui e lawe mai ana i nā mea hele wāwae wiwo ʻole a me nā mea ʻimi uhane i ka ʻāina.

ʻO Gosaikunda Lake a me nā wahi e pili ana i kahi ʻāina Himalaya ākea a nani kahi e hiki ai i nā poʻe ke pule a me ka noʻonoʻo ʻana i ka wā i hoʻopuni ʻia e ka mauna hau anu.

Manaʻo ʻia ʻo ia kekahi o nā wahi haipule o Nepal, ʻo Gosaikunda kahi huakaʻi uhane nui, waiwai i ka nani kūlohelohe a me kahi ʻike kapu mai ka ʻuhane a me ka moʻomeheu.

10. Ka Luakini Pathibhara Devi (Taplejung)

ʻO ka luakini ʻo Pathibhara Devi ma Taplejung kekahi o nā kahua hoʻāno koʻikoʻi o Nepal e hoʻomana ai i ke Akua wahine ʻo Pathibhara, kekahi o nā Shakti Peeths ikaika. Manaʻo ka poʻe haipule he pane ʻo ia i kā lākou mau pule no nā keiki, ka waiwai, a me ka palekana, ma waena o nā mea ʻē aʻe, no laila, ʻo ka luakini kahi huakaʻi huakaʻi nui no nā mea he nui, a no laila he ʻāpana koʻikoʻi o ka lole uhane o Nepal.

He wahi kaulana ʻo Pathivara no nā kaiāulu Hindu a me Limbu, ʻoiai ʻoi aku ka nui o ka moʻomeheu a me ka hoʻomana i ke kaiāulu Limbu.

Hele nā ​​malihini mai Nepal a me nā ʻāina ʻē iā Pathibhara i ko lākou ʻimi ʻana e loaʻa nā pōmaikaʻi a me nā pane akua i nā pule, kahi e hoʻopaʻa ai i ke kūlana o Pathibhara ma ke ʻano he nui o nā wahi haipule koʻikoʻi o Nepal.

ʻO ka hele ʻana i Pathibhara e pili ana i ka hele wāwae ʻana ma waena o nā puʻu ʻōmaʻomaʻo nani o Taplejung District, e hōʻike ana i ka ʻuhane ʻuhane Hindi o ka hoʻoikaika kino kino, a me ka ʻimi ʻana i ke akua wahine ma kahi hoʻomana.

ʻO ka huakaʻi o ka ulana ʻana i ka hoʻoikaika kino a me ka manaʻoʻiʻo pū, e like me ka haʻuki ma kekahi ʻano maʻalahi, he ʻāpana ia o ke ʻano o nā wahi haipule o Nepal e hōʻike nei i nā neʻe ʻuhane.

ʻOiai ua hoʻonui ʻia ka lewa hoʻāno ma Pathibhara e nā hiʻohiʻona kupaianaha o ka Himalayas, ʻo ia ka lewa kapu a hāʻawi i nā malihini i ka nani maoli a me ka waiwai moʻomeheu o kēia ʻāpana o Nepal, i hui pū ʻia me kona ikaika kapu, e lilo ia i wahi hoʻomana pono e kipa aku ai ma Nepal.

Panina

Hōʻike nā kahua kapu o Nepal i ka nui o ka ʻuhane a me ka moʻomeheu like ʻole. ʻAʻole hiki i nā malihini ke hoʻomaopopo i ka hohonu o ka ʻuhane a me ka hilinaʻi hohonu a i ʻole nā ​​tausani makahiki o nā kuʻuna Hindu a me Buddhist i hoʻokomo ʻia i kēlā me kēia kahua kapu.

I ke kipa ʻana iā Nepal, he ʻike pilikino kū hoʻokahi ia. Ma ke ʻano he poʻe huakaʻi , a i ka wā o nā huakaʻi, ua hoʻololi ʻia mākou, a hiki ke hoʻopili i ka ʻuhane, ka naʻau, a me ka moʻomeheu, a pili pū me ka wā ʻaʻole i hoʻomaʻamaʻa ʻia ma ke ʻano he manaʻoʻiʻo. No laila, ua hōʻike ʻia ka manaʻo ma mua o ka hana wale nō.

He mea nui ka ʻike a me ka mālama ʻana i nā loina a me nā kuʻuna kūloko i ke kipa ʻana i kēia mau wahi. ʻO ka huakaʻi kūpono ʻaʻole wale ka mālama ʻana i ka laʻa o kēia mau pūnaewele; hiki i ka poʻe malihini ke komo pū me ka ikehu kapu ma nā wahi hoʻomana o Nepal.